Jan Menze van Diepen Stichting pagina 10 met informatie over een topografische kaart.

Zeekaart Amsterdam·Hamburg van Hondius 1631;

Nieuwe Caerte waerinne vertoont wordt de gantsche Vaert van Amsterdam over de Watten tot de stadt Hamborch toe (...)

Deze zeekaart laat een schat aan informatie zien over het kustgebied van Noord Nederland en Noord-Duitsland.

De vaarroute vanaf Amsterdam loopt via de Zuiderzee en het Waddengebied door tot aan de Hever bij Hamburg.

Aan de kust van deNoordzee is links nog net Scheveningen aangegeven.

Zeekaarten spreken tot de verbeelding omdat ze oorspronkelijk bedoeld warenom aan boord te gebruiken.

De informatie op dergelijke kaarten kon de veiligheid van een schip met bemanning bepalen.

Kennis van kusten en zeegaten was ook van groot belang voor handel en politiek.

De eerste gedrukte zeemansgidsen met zeilaanwijzingen en kaarten van kustwateren verschenen aan het eind van de zestiende eeuw.

Het vroegste voorbeeld is de "Spieghel der Zeevaerdt" van Lucas Janszoon Wagherenaer die in 1584 verscheen.

Al snel kwam er een flinke productie op gang, waarbij Amsterdam vanaf het begin van de zeventiende eeuw een belangrijke rol speelde.

Zeemansgidsen werden vaak op goedkoop papier gedrukt en werden aan boordin weer en wind gebruikt.

Ze zijn daarom relatief zeldzamer dan de zee-atlassen, waaruit deze kaart van Hondius afkomstig is.

Een zee-atlas werd in de zeventiende- en achtiende eeuw gemaakt voor handelaren en verzamelaars en bevatte een fraaie ingebonden verzameling zeekaarten.

Deze kaarten bleven droog en waren ook nog eens gedrukt op luxe papier.

Geen wonder dat daarvan meer bewaard zijn gebleven!

Waarom was de vaarroute tussen Amsterdam en Hamburg zo belangriik?

Amsterdam lag zeer gunstig voor de scheepvaart vanuit het Wadden- en Oostzeegebied via de Hollandse binnenwateren naar Vlaanderen en Frankrijk.

In het begin van de veertiende eeuw kreeg Amsterdam voor Holland het stapelrecht voor bier.

Op al het bier dat (onder meer) uit Hamburg werd ingevoerd moest tol worden betaald.

Bier was de algemene volksdrank en het Hamburgse bier stond bekend om de goede kwaliteit.

De schepen zetten hun lading af op de Oudezijds Voorburgwal, die de bijnaam ‘Bieraai’ kreeg.

Het privilege van de Hamburgse biertol betekende een belangrijke economische impuls voor Amsterdam en maakte een goede vaarroutemet Hamburg extra belangrijk.

De “Nieuwe Caerte” komt uit atlas die Henricus Hondius (1597-1651) samen met Johannes Janssonius (1588-1664) uitgaf.

Zijn vader Jodocus Hondius kocht de orginele koperplaten van Mercator in 1604 en gaf meerdere edities uit van de beroemde Mercator Atlas.

Na zijn dood in 1612 namen zijn zoon Henricus en zijn schoonzoon Johannes Janssonius het bedrijf over.

De atlas werd steeds uitgebreid en in 1638 leidde dit tot de uitgave van de Atlas Novus.

De nieuwe kaart van het Waddengebied maakte Henricus Hondius in 1634.

De gegevens voor deze “Nieuwe Caerte“ ontleende hij aan verscheidene andere kaarten.

Zo is voor de provincie Groningen de kaart van Barthold Wicheringe gebruikt.

Er verschenen uitgaven in diverse talen; deze kaart komt uit de Franse editie van 1639.

De "Nieuwe Caerte" is oorspronkelijk uitgegeven als een langgerekte smalle kaartwaarop het hele gebied als geheel bekeken kon worden.

Toen de kaart werd opgenomen in de Mercator-Hondius atlas werd deze in twee stukken verdeeld die onder elkaar op een blad werden gedrukt.

Helaas is het Groninger domein, dat centraal lag op de kaart, hierbij in tweeën gehakt.

Het kaartbeeld is fraai afgezet met randkleuren en op zee gedecoreerd met kleine en grotere schepen, sommige met de vlag in top.

Ook praktische zaken als bakens, ondiepten en zandplaten ziin aangegeven.

Rechts onder op het onderste kaartdeel is een inzet geplaatst met daarop het vaartraject van de Elbe, lopend van Colmar tot Hamburg.

Maker/uitgever: Henricus Hondius

Techniek: Kopergravure, gekleurd

Maten; 44,5 x 50,5 cm

Verso; Boekdruk, Frans, met kop

”Description de canal ou embouchure nomme De Watten”